Publieke omroep - Hoe lang nog?

LET OP: Dit verslag is uitsluitend bedoeld als hulpmiddel bij het maken van je eigen verslag en niet om zomaar in te leveren bij je docent(e).

Inleiding

Mijn onderwerp is:
Publieke omroep – Hoe lang nog?
De aanleiding voor mijn scriptie is de discussie of de VARA wel of niet een commerciële omroep zou worden. Het leek mij namelijk wel interessant om te kijken wat nou precies de voordelen waren van de commerciële zender ten opzichte van de publieke zender. Nog een reden waarom ik hierin geïnteresseerd ben is omdat ik vind dat er veel leuke programma’s zijn op de publieke omroepen en ik zou het jammer vinden als deze zouden verdwijnen.

Hoofdstuk 1
Geschiedenis van de publieke omroepen en de commerciële omroepen

1.1 de geschiedenis van de publieke omroepen

De publieke omroepen zijn ontstaan bij de radio. Deze publieke omroepen werkten in opdracht van de regering. Zij waren de enige aanbieders van programma's op de radio. De plaats vanwaar de radioprogramma's werden uitgezonden was Hilversum. Hilversum had in Nederland een centrale ligging en een goede infrastructuur.
De samenleving was in de jaren 30 nog sterk verdeeld. Er was veel verschil tussen iemand die Liberaal of Socialist was. De verschillende groepen waren de Liberalen, Socialisten en mensen die een geloof aanhingen. Tussen deze laatsten was ook al veel verschil. Zo waren er Protestanten en Katholieken. Door deze verzuilde samenleving wilden de mensen dat de omroepen ook verzuild werden, want iemand die socialist was wilde niet naar een Liberaal programma luisteren of kijken.
Deze groepen vochten met elkaar om hoeveel zendtijd ze zouden krijgen. Toen moest de overheid ingrijpen. Elke omroep kreeg van de overheid evenveel zendtijd. De omroepen waren: de christelijke omroep de NCRV, de katholieke omroep de KRO, de vrijzinnig protestantse omroep de VPRO, de socialistische omroep de VARA en de algemene omroep de AVRO.
Deze verzuilde samenleving bleef ook met de televisie, hier kreeg ook elke omroep een stukje van de zendtijd. Al keken steeds meer mensen op de televisie naar een andere zuil dan de zuil waarvan zij lid waren. De televisie luidde dus ook een nieuw tijdperk van een minder verzuilde samenleving.
De politiek had in die tijd veel invloed op de omroepen. Dit kwam natuurlijk doordat de mensen die bij een omroep werkten ook van die partij lid waren. Dit laatste was in die tijd heel gewoon, men was altijd lid van een van de zuilen. De radio en televisie waren dus ook een soort propaganda middelen van de politieke partijen.

1.2 geschiedenis van de commerciële omroepen

De commerciële televisie is begonnen in Engeland in 1955. De eerste Nederlandse commerciële uitzending kwam van een boorplatform, dat speciaal voor deze uitzendingen gebouwd is. Dit heette het REM eiland. De regering was in die tijd niet blij met deze commerciële televisie. Sommige politici vonden dat dit zelfs een bedreiging was voor de rechtstaat Nederland. Dit eiland lag buiten de territoriale wateren dus mocht de regering niet ingrijpen. Veronica verzorgde toen ook al commerciële radio programma's die zij vanaf een schip uitzonden. Nadat de eerste uitzending van het REM eiland een succes was geworden moest de regering besluiten of dit wel zo verder mocht. Aangezien dat alles buiten de territoriale wateren gebeurde, en Nederland dit niet tot zijn grondgebied mocht rekenen mocht officieel niet tegen de commerciële zenders worden opgetreden. Toch moest het eiland verdwijnen. Toen de zenders toch doorgingen ondanks een verbod van de regering, ging de regering over tot inval van het eiland.

Toen kreeg de overheid zoveel tegenstand dat deze zelfs viel. De nieuwe regering kreeg een moeilijk probleem zij moesten deze zaak oplossen. De oplossing was een open bestel. Als iemand een omroep wilde oprichten moest deze 100 duizend leden zien te krijgen, en dan mocht deze in het omroep bestel. Toen kon Veronica in 1975, na diverse afwijzigingen, op de publieke zender.
In de jaren tachtig kwamen er weer bedrijven die een commerciële zender wilden oprichten. De regering moest dit toelaten doordat dit in de Europese unie was afgesproken. De Luxemburgse zender RTL begon in 1989 zijn eerste uitzending, en daarna kwamen er steeds meer zoals TV10 en SBS 6. Toen Veronica zag dat die zenders succesvol waren gingen zij van publieke zender af en gingen zelf een commerciële zender beginnen. Later werd Net 5 ook nog een commerciële zender.


Hoofdstuk 2
Hoe komen de verschillende omroepen aan hun geld

2.1 Inkomsten van de publieke omroepen

Er is veel verschil tussen de inkomsten van de commerciële zenders en de publieke zenders. Een omroep die in het publieke bestel zit krijgt zijn inkomsten voor het grootste deel uit de kijkgeldenpot. Die kijkgeldenpot wordt gevuld door alle mensen die belasting betalen in Nederland. Deze belasting is zo'n 196 gulden per jaar. De publieke omroepen krijgen samen uit de kijkgeldenpot 1 miljard gulden voor een jaar.
Ook krijgen de publieke omroepen een groot deel van hun geld uit de inkomsten van leden. Dit bestaat nog van vroeger, toen betaalde iedereen aan zijn eigen zuil en ook aan zijn eigen zender. Aangezien dit nu niet meer het geval is, lopen de publieke omroepen hier veel geld mis. Er kijken dus nu mensen naar de publieke omroepen die helemaal geen lid zijn.
De publieke omroepen krijgen ook geld uit de reclame die ze laten zien. Dit heet dan reclame-tv. Dit is een systeem waarbij de reclame als extra inkomsten bron wordt gezien. Dit aandeel van financiering is 30 %.
Deze vorm van inkomsten is zeer zeker. De omroep weet vaak precies hoeveel hij het volgende jaar gaat verdienen.

2.2 Inkomsten van de commerciële zenders

De commerciële zenders krijgen hun geld doordat zij reclame laten zien. De adverteerder bepaalt dan wanneer de reclame van dat bedrijf is te zien. Hoeveel dat bedrijf voor die reclame moet betalen is afhankelijk van het aantal mensen dat op dat moment kijken of luisteren. Dit is bij de commerciële zenders een aandeel van 90 % van de inkomsten. Ook kan een commerciële zender een uitzending laten sponsoren. De adverteerder koppelt dan zijn naam aan de uitzending. Dit laatste gebeurt vaak bij sportuitzendingen. Men hoort dan "dit programma wordt u aangeboden door... ". Ook het beeldmerk zal dan nog een paar keer worden getoond.
Deze vormen van inkomsten zijn minder zeker, maar zij zijn vaak wel meer dan die van de publieke omroepen. Doordat hij minder zeker is, is het voor een bedrijf riskanter om zo'n omroep te beginnen.
Dit was te zien met de oprichting van het sportkanaal Sport 7. Dit werd opgericht door een aantal bedrijven samen. Zij dachten dat dit kanaal succesvol zou worden, en dus dat er veel adverteerders zouden komen. Dit bleek later niet het geval. Doordat het publiek het kanaal saai vond, keken er dus minder mensen. Hierdoor liepen de inkomsten sterk terug. Na een tijdje had de zender per dag een verlies van 100 duizend gulden. De aandeelhouders wilden hier niet voor opdraaien en verklaarden het sportkanaal failliet.

Hoofdstuk 3
Problemen van de publieke omroepen

3.1 Deinkomsten

De inkomsten van de publieke omroepen zijn ten opzichte van de commerciële zenders een stuk minder. De publieke omroepen krijgen een deel uit de kijkgeldenpot. Dit deel is alleen veel te weinig om een goed programma te laten zien. De publieke omroepen krijgen uit de kijkgeldenpot 97.794 gulden, en als zo'n omroep een groot live uitgezonden evenement wil laten zien kost dat 500.000 gulden.

3.2 Het aantal leden

De publieke omroepen krijgen een groot aandeel van hun inkomsten uit de leden bijdrage. Deze leden betalen voor een gids. Zo heeft de NCRV bijv 505.912 leden, als deze leden 25 gulden moeten betalen voor een gids maakt deze omroep dus veel winst van deze leden.
Het probleem is dat de publieke omroepen steeds minder leden hebben. Vroeger was iedereen lid van een van de publieke omroepen. Tegenwoordig is dat niet meer zo. Veel mensen zijn bijv ook lid van een commerciële zender als Veronica. Ook zijn er steeds meer mensen die helemaal geen lid meer zijn van een omroep. Het publieke stelsel is erop gebaseerd vanuit het zuilensysteem, dat iedereen alleen kijkt naar de zender waarvan men lid is. Dit is nu dus niet meer zo. Vroeger werd er dus rechtstreeks betaald voor de programma's die men zag.
Nog een probleem is dat veel mensen kijken naar een publieke omroep terwijl ze daar helemaal geen lid van zijn. Dan lopen de publieke omroepen veel geld mis. Hier hebben de commerciële zenders geen last van, want hun inkomsten komen uit de reclame.

3.3 Het steeds groter wordende aantal commerciële zenders

Een volgend probleem is dat er steeds meer commerciële zenders komen. Als er meer commerciële zenders komen is het natuurlijk dat er steeds minder mensen naar een bepaalde zender gaan kijken.

De commerciële zenders kwamen nog sterker te staan door de fusie van de RTL, Endemol en uitgever VNU. Dit bedrijf is de Holland Media groep gaan heten. Tegenstanders van de commerciële televisie en voorstanders van de publieke omroepen vrezen dat deze "monsterbond" een monopolie positie zal gaan innemen. De publieke omroepen zullen dan zeer veel reclame inkomsten gaan verliezen. Hierdoor zullen ze misschien de concurrentieslag om de meeste adverteerders tegen de commerciële zenders gaan verliezen.
Deze Holland Media groep zorgt ook dat de programmering zo is dat men niet overschakelt naar een publieke omroep. Men kan de hele avond kijken naar die zenders, en dan heeft men nieuws, soaps, actie en amusement gezien. Er is op deze zenders nooit hetzelfde soort programma’s. Op de een is bijv een soap en op de ander een actiefilm. Bij de publieke omroepen is dit anders, daar is soms op twee van de drie een actualiteitenprogramma.
In het begin zag het er nog goed uit voor de publieke omroepen, want de Europese commissie zou misschien de Holland Media Groep verbieden. Dit is tot nu toe nog niet gebeurd.

3.4 Invloedrijke personen

Nog een probleem bij de publieke omroepen is dat er te veel mensen zijn die over de programma's beslissen, en de programma's moeten altijd bij het "gezicht" van de omroep passen.
Zo was er een programmamaker die een programma uitzond met een goede kijkdichtheid. Toen er een vergadering kwam over dit programma waren er mensen die vonden dat het niet meer uitgezonden mocht worden, omdat het niet genoeg AVRO was.
De meeste programma makers vinden het leuker bij een commerciële zender te werken, dan bij een publieke omroep. Het is bij een commerciële omroep leuker, omdat het dan helemaal om de kijkcijfers gaat en niet of het een goed of slecht programma is. Dit laatste is goed te zien op de commerciële zenders, er zit veel meer geweld en seks in. Dit levert dan ook hogere kijkcijfers op.

Bij de publieke omroepen zijn er zoals eerder gezegd te veel invloedrijke personen. Er zijn daar veel te veel mensen die mogen beslissen over het wel of niet uitzenden van een programma. Zolang dit het geval is zullen er bijvoorbeeld nooit harde oorlogsfilms op de publieke omroepen komen. Er is dan altijd wel een groep die zegt dat het niet hoort bij de omroep. Daarom is het wat in de vorige paragraaf stond vaker aan de orde. Doordat er veel mensen met invloed zijn kan er minder goed samengewerkt worden. Dan kan het dat er op twee netten actualiteiten programma's zijn.

3.5 De uitzendrechten

Doordat de publieke omroepen minder geld kunnen besteden aan een programma krijgen de publieke omroepen het steeds moeilijker met het krijgen van de uitzendrechten van grote evenementen. Vroeger was bijv een voetbalwedstrijd tussen Nederland en Duitsland 500 gulden aan uitzendrechten. Nu is dat een stuk meer. Soms kunnen de publieke omroepen niet meer aan de uitzendrechten van zo'n live wedstrijd komen.
Dit was gebeurde ook een tijd geleden toen er nog een sportkanaal was. Dit commerciële sportkanaal had veel geld over voor live wedstrijden en uitzendingen van verschillende sporten. De publieke omroepen konden deze grote bedragen nooit bijhouden en raakten de uitzendrechten van de voetbalcompetitie kwijt. Dit was nou net een programma met de grootste kijkcijfers. Naar de uitslagen van de competitie keken vaak 35 % van de mensen. De hoge reclame opbrengsten rond die tijd raakte de publieke omroepen dus ook kwijt. Nu het sportkanaal niet meer bestaat hebben de publieke omroepen deze wel weer terug, maar er zijn nu al weer veel commerciële zenders die deze uitzendrechten willen kopen. De bedragen die commerciële zenders gaan bieden kunnen de publieke zenders nooit opbrengen.

Hoofdstuk 4
Wat is er goed en slecht aan de commerciële zenders?

4.1 Het grote aantal kijkers

Er kijken heel veel mensen naar RTL 4, dit is vooral te danken aan Joop van den Ende. Hij heeft toen hij de Holland Media groep oprichtte ook alle bekende TV sterren meegenomen naar zijn nieuwe zender. Uit onderzoek is gebleken dat de mensen kijken waar bekende Nederlanders te zien zijn. Daarom zal het aantal kijkers bij RTL 4 ook niet dalen. De mensen blijven bij hun sterren. Deze sterren lijken ook erg verwant met elkaar. Dit maakt het dat het een grote familie lijkt.

4.2 De goede programmering


Het beste van de commerciële zenders is de horizontale programmering. Dit is dat elke dag dezelfde programma's te zien zijn. Elke ochtend Koffietijd, Bold and the Beautiful. Dit zorgt ervoor dat elke ochtend iedereen die de vorige dag heeft gekeken weer zal gaan kijken. Goede Tijden Slechte Tijden of bijvoorbeeld Big Brother zijn hier nog betere voorbeelden van. Elke avond kijkt een groot deel van Nederland naar dit soort programma’s.
Deze horizontale programmering had nog niemand gedaan. De publieke zenders kunnen dit niet, doordat een omroep niet elke dag op dezelfde tijd uitzendrechten heeft. De publieke omroepen probeerden dit wel maar dan op een andere manier. Zij deden elke dag een ander genre, de ene dag film de andere dag sport. De commerciële zenders deden het met hun programmering duidelijk beter, want Veronica is de best bekeken zender van Nederland. De commerciële zenders gingen als er op de publieke omroepen een goed programma was, op hun zender op hetzelfde tijdstip een nog beter programma plaatsen. Deze pestprogrammering zorgde ervoor dat er meer mensen naar de commerciële zenders gingen kijken dan naar de publieke omroepen.
De programma's zelf waren ook een stuk anders. In naam bijvoorbeeld al. De namen die de commerciële zenders gebruiken zijn makkelijk. Dit in tegenstelling tot de namen van publieke programma's. De VARA heeft bijvoorbeeld namen als "Lolapaloeza" en "Tv-nomaden". RTL 4 in tegenstelling heeft makkelijke namen als "Het spijt me" en bijvoorbeeld bij SBS 6 “De Bus”. De makkelijke namen spreken mensen veel meer aan. De kijker wil niet nadenken over een programma.
Ook de inhoud van de spelletjes is anders. Bij de commerciële zenders wordt het spelletje nooit uitgelegd, het is verondersteld dat iedereen al jaren kijkt. Dit is het geval, want de commerciële televisie is een grote familie.
Dat de commerciële zender een grote familie is, is zeer belangrijk, want de Nederlandse bevolking hecht in deze tijd zeer veel waarde aan het huiselijke gezinsleven en houdt dus niet van veel veranderingen.


4.3 Irritante reclame

Veel mensen vinden de reclame op de commerciële zenders een minpunt. Er is gemiddeld 2 keer zoveel reclame op de commerciële zenders als op de publieke omroepen. Hierdoor zijn er mensen die liever naar de publieke zenders kijken, dan naar de commerciële zenders.
Er zijn mensen die het irritant vinden dat er op de commerciële zenders veel reclame te zien is, maar toch naar de commerciële zender blijven kijken. Deze mensen moeten er wel bij nadenken, als die reclame er niet was dan zouden ze de programma's niet te zien krijgen. Die reclame zorgt ervoor dat er dure en goede programma's te zien zijn op de commerciële zenders.

4.4 Agressie

Op de commerciële zenders is meer agressie te zien dan op de publieke omroepen. Dit heeft vooral te maken met de kijkcijfers die daarbij komen kijken. Mensen vinden het blijkbaar leuk dat er geweld te zien is op de tv, want de kijkcijfers zijn hoog en het programma wordt niet geschrapt. Een commercieel station schrapt namelijk een programma als er weinig mensen naar kijken.
Sommige deskundigen vinden geweld op de televisie slecht voor kinderen, maar ook voor volwassenen. De kinderen worden er agressief van en gaan het geweld nadoen, en kinderen zullen denken dat geweld een middel is om conflicten op te lossen.
Andere deskundigen zijn van mening dat geweld niet slecht is voor kinderen. Zij zeggen dat verstandige kinderen het toch niet na zullen gaan doen, en dat minder verstandige kinderen toch al eerder geweld zullen gebruiken. Hier zetten de tegenstanders van geweld weer tegenover dat de kinderen er bang van worden en nachtmerries ervan krijgen. Hier is tegen in te brengen dat het eigenlijk een taak van de ouders is. Zij moeten hun kinderen niet naar gewelddadige series en films laten kijken, als ze daar nachtmerries van krijgen. Het is wel zo dat kinderen die niet thuis naar gewelddadige series en films mogen kijken, dit wel bij hun vriendjes en vriendinnetjes doen.

Hoofdstuk 5
Toekomst van de publieke omroepen

5.1 Wat te doen om te overleven

De publieke zender zal om de te overleven de "zappers" naar hun zender moeten laten kijken. Deze maken het verschil van 20 % van de kijkcijfers. De publieke omroepen zullen ook moeten proberen de problemen in hoofdstuk 3 op te lossen. Ze zullen moeten beginnen met het verkleinen van de staf. Dit zullen natuurlijk ontslagen vallen en veel mensen minder gelukkig maken, maar dit kan al een hoop problemen oplossen. Dit zal moeten gebeuren om de toekomst rooskleurig te maken.
Sommige politici denken dat een van de drie zenders zal moeten verdwijnen. Enkelen denken zelfs al dat een zender goed genoeg is. Deze drie zenders zijn volgens hen niet rendabel, en zouden niet kunnen concurreren met de commerciële zenders.

5.2 programma aanbod


Veel mensen denken dat als de publieke omroepen andere programma's gaan laten zien dat het dan allemaal wel goed zal komen. Zij willen dat de publieke omroepen ook soaps gaan laten zien. Dit zou de kijkcijfers aanzienlijk verhogen. Ook zou dit de kijkerbinding sterk verbeteren. Er zouden dan elke keer weer een aantal kijkers naar de zender gaan kijken.
De publieke omroepen zullen volgens veel kijkers en politici nooit de voetbalrechten verliezen. Toen de publieke omroepen ook al de uitzendrechten van het grote tennistoernooi Wimbledon aan RTL verloor zag het er even naar uit dat ze ook de voetbalrechten zouden gaan verliezen. Doordat de publieke zenders deze uitzendrechten verloren, en dan is het goed mogelijk dat ze de andere uitzendrechten ook gaan verliezen.
Ook de oplossing van de publieke omroepen om dagelijkse spelletjes als Lingo onder de tijd van Goede Tijden Slechte Tijden te zetten was niet goed om kijkers te trekken.

Conclusie
De meeste mensen denken dat de publieke omroepen nog wel zullen blijven bestaan. Toch zijn de deskundigen daar somberder over. Toen aan een PvdA'er werd gevraagd of de publieke omroepen nog wel te redden zijn zei hij: ik denk het niet, tenzij de omroepbijdrage flink wordt verhoogd en de inkomsten van de etherreclame worden afgeroomd ten behoeve van het publieke stelsel. Dit zou vergeleken met de andere landen in Europa niet eens zo gek zijn, zie grafiek.
De publiek omroepen zullen ook beter moeten samenwerken om te blijven bestaan. Dit is hard nodig want wat ook uit de scriptie al bleek is de programmering van de publieke omroepen niet zo best.
In ieder geval zal de publieke omroep een kleiner marktaandeel krijgen. Dit zegt een manager van de NBC.
Als de publieke omroepen dan niet helemaal verdwijnen, dan geloof ik wel dat er een van de drie zenders zal verdwijnen.
Het zal voor de kijker waarschijnlijk wel een gemis zijn als de publieke omroepen ophouden zouden te bestaan. Er komt dan namelijk een monopoliepositie van de Holland Media groep. Dit zal betekenen dat die helemaal kunnen gaan beslissen waarnaar men kijkt.

De kwaliteit van de programma's zal nog verder naar beneden gaan als de publieke omroepen helemaal zouden verdwijnen. De vraag is alleen of de kijker dit erg vindt, want nu kijken er ook meer mensen naar de programma's van mindere kwaliteit van de commerciële zenders. Dus wil men eigenlijk wel dat de publieke omroepen blijven bestaan?
Ik hoop in ieder geval wel dat de publieke omroepen zullen blijven bestaan.

Bronnenlijst

Boeken:

Gree Alain: de televisie
Uitgeverij: Casterman Jaar van uitgave: 1981

Hageman Bas: Geschiedenis van de Nederlandse omroep
Uitgeverij: Strengholt Jaar van uitgave: 1996

Idenburg P.J.A.en Ruigrok Th.J.M. : in de pers commerciële omroep in Nederland
Uitgeverij: SDU Jaar van uitgave 1991

Knol Karolien: de televisie
Uitgeverij: Pitmandruk Jaar van uitgave: 1974

Wijfjes Huub: Omroep in Nederland
Uitgeverij: Waanders Jaar van uitgave: 1998

Kranteartikel:

Algemeen Dagblad van 6 Mei 1997
Volkskrant september 1999
Volkskrant januari 2000