Het voorgaande gezien in Europees perspectief

Het Westeuropese denken werd in de negentiende eeuw sterk beïnvloed door het empirisme. Empirisme = wetenschap gebaseerd op de ervaring. In de letterkunde kwam dat tot uiting in het naturalisme. Wetmatigheden in de levensomstandigheden van romanfiguren worden beschreven, de voorspelbaarheid ervan getoetst.

Een reactie op het naturalisme is het symbolisme. Het symbolisme wijst de nauwkeurige beschrijving af en maakt gebruik van een meer suggestief taalgebruik.

Grondlegger van de naturalistische stroming in de letterkunde is de Franse auteur Émile Zola (1840-1902).In zijn reeks romans met de overkoepelende titel ‘Les Rougon-Macquart’ wil hij aantonen dat het milieu en de erfelijke aanleg een beslissende rol spelen in het leven van een mens.

Anderen volgen in zijn voetspoor. In Frankrijk: Guy de Maupassant en Alphonse Daudet.

In de Engelse literatuur vindt het naturalisme geen voedingsbodem.

Zoals gezegd zijn in Nederland Lodewijk van Deijssel, Marcellus Emants en vooral Louis Couperus de grote naturalisten.

In België moet Cyriel Buysse worden genoemd.

De Noorse toneelschrijver Ibsen bracht met onder meer het toneelstuk Spoken het naturalisme op de planken.

In Duitsland is de grote naturalistische toneelschrijver Gerhart Hauptmann. Zijn toneelwerk (bekend werd Die Weber uit 1892) vertoont grote verwantschap met het toneelwerk van Herman Heijermans.

Kloos en zijn geestverwanten werden in hun poëzie sterk geïnspireerd door Engelse romantici als John Keats (1795-1821). De bekende versregel van Keats:

‘A thing of beauty is a joy for ever’ (Aanhef Endymion)

past uitstekend in de aanbidding van het Schoonheidsideaal van de Tachtigers.

De Engelse dichter Percy Shelley (1792-1822) wees op de profetische functie van de dichter (Defence of Poetry). Ook dit sprak de Tachtigers sterk aan.

Tot slot een leeslijstje met titels en auteursnamen die in meerdere of mindere mate een relatie hebben met deze periode.

Frederik van Eeden - De kleine Johannes

Frederik van Eeden - Van de koele meren des doods

Lodewijk van Deijssel - Een Liefde

Marcellus Emants - Een nagelaten bekentenis

Louis Couperus - De stille kracht

Louis Couperus - Van oude mensen, de dingen die voorbij gaan.

Herman Heijermans - Falklandjes (Soms onder de titel Schetsen gepubliceerd, auteursnaam is dan Samuel Falkland)

Herman Heijermans - een van zijn vele toneelstukken. In de grote bibliotheek vind je het Verzameld Werk - daaruit zou je iets kunnen kiezen.

Late invloed van de Tachtigers merkbaar in:

Jacques van Looy - Jaapje

Top Naeff - Schoolidyllen

Ina Boudier Bakker - Het Spiegeltje ( of De straat, De Klop op de deur of een van haar vele andere romans).