Gangbaar is om de achttiende eeuw te zien als een tijd van verval.

Een tijd waarin men in Nederland alleen maar de literatuur (en ook andere kunstvormen) van Frankrijk navolgde.

Dat geldt in zekere zin voor ons land, maar niet voor andere landen in Europa.

En de laatste tijd realiseert men zich dat de achttiende eeuw veel dat nog onbekend is heeft te bieden op het gebied van literatuur en dat de aanduiding ‘Tijd van verval’ niet helemaal opgaat.

De achttiende eeuw is in de eerste plaats de periode van het rationalisme, van de Verlichting.

Dat betekent dat men in die periode de werkelijkheid sterk verstandelijk benadert.

Men is optimistisch over de mogelijkheden die de opvoeding biedt om een betere maatschappij te laten ontstaan.

Het verstand was volgens veel schrijvers een middel om verlichting te brengen.

Er is de laatste tijd een stijgende belangstelling voor een aantal Nederlandse schrijvers uit de achttiende eeuw.

Dat zijn onder meer: Justus van Effen, Pieter Langendijk, Hiëronymus van Alphen, Betje Wolff en Aagje Deken.

Het werk van al deze schrijvers houdt sterk verband met het veranderde wereldbeeld van de mens uit de achttiende eeuw : het verstandelijke element, de Ratio staat heel centraal bij alles wat de mens denkt en doet.

Het opvoedkundige element is bij deze schrijvers ook steeds zeer herkenbaar aanwezig.

Verder dient hierbij bedacht te worden dat in de achttiende eeuw Nederland een centrum was van waaruit boeken werden gedrukt en verspreid, zodat veel wetenschappelijke en filosofische werken hun weg vonden vanuit Amsterdam en ook hier schrijvers en dichters beïnvloedden.

Hieronder worden de belangrijkste Nederlandse schrijvers kort besproken, te weten

Veel opvoedkundige denkbeelden vindt men ook bij de schrijfsters Wolff en Deken, maar op hun werk heeft ook een volgende stroming: de pre-romantiek een stempel gedrukt.

Hieronder in het kort iets over het leven en werk van deze twee boeiende schrijfsters.

Betje Wolff (1738-1804) heette tot haar huwelijk met ds Wolff Elisabeth Bekker en werd in Vlissingen geboren.

Het werd haar daar al spoedig te benauwd doordat ze weinig vrijheid had om te lezen, te studeren en te schrijven.

De vrouwenemancipatie moest nog helemaal op gang komen en we kunnen wel stellen dat Betje Wolff mede de grondlegster is geweest van emanciperende ideeën over de vrouw.

Ze trouwde op 19 jarige leeftijd met de veel oudere predikant Wolff , voornamelijk als een vlucht uit het benauwde Vlissingse milieu..

Toen Wolff in 1777 overleed ging ze samenwonen met Aagje Deken (1740-1804).

Samen schreven ze brievenromans waarvan de roman Sara Burgerhart de bekendste is.

Wel omvangrijk (160 brieven) maar nog steeds boeiend. Dat blijkt wel uit het feit dat dit boek tot nu toe steeds wordt herdrukt. Heel geschikt voor een leeslijst.

Het boek heeft als onderwerp de bewustwording van een meisje van haar mogelijkheid om in vrijheid te kiezen met wie ze wil trouwen en bijvoorbeeld welke schrijvers ze wil lezen. De roman is in 1782 geschreven. Volgens de schrijfster was de roman Sara Burgerhart een boek dat niet vertaald was (iets bijzonders in die tijd van navolging van de Fransen!). Maar ze vonden eigenlijk ook dat het niet in een andere taal vertaald kon worden.

Een leeslijstje met boeken uit de achttiende eeuw

Justus van Effen
- Burgervrijage

Pieter Langendijk
- Het wederzijds huwelijksbedrog
- De Wiskunstenaars

Betje Wolff
- De Menuet en de domineespruik

Wolff/Deken
- Sara Burgerhart

H.van Alphen
- Kleine gedichten voor Kinderen