De meeste hekeldichten van Vondel hebben als onderwerp de dood (de terechtstelling) van Johan van Oldenbarnevelt. Die terechtstelling was volgens Vondel moord. Het was het einde van de twisten tussen de Remonstranten en de contra-Remonstranten. Maurits trok politieke munt uit deze strijd en bewerkstelligde dat Oldebarnevelt werd veroordeeld. Een voorbeeld van een hekeldicht van Vondel is het volgende ‘Gesprek op het graf van Johan van Oldenbarnevelt’.

Bij het lezen ervan moet je bedenken dat vroeger belangrijke personen in de kerk werden begraven. De ‘vreemdeling’ nu staat in de grote Nieuwe Kerk in Amsterdam op de (liggende) grafsteen van Oldenbarnevelt en vraagt zich af hoe deze terechtstelling plaats heeft kunnen vinden.

De echo geeft hem steeds galmend antwoord en het knappe van dit gedicht is dat het antwoord steeds precies met één woord ingaat op de gestelde vraag.

Bekijk dit gedicht van Vondel eens goed.

(De Echo is aangegeven met K = Kerkgalm en de vreemdeling met Vr.).

GESPREK OP HET GRAF VAN JOHAN VAN OLDENBARNEVELT

Vr. Wie luistren om de vraag eens vreemdelings te horen?

K. Oren.

Vr. Wie stopt ‘s Lands Voorspraak hier de mond met deze steen?

K. Eén.

Vr. Maurits? Wat kon de Landvoogd dus verstoren

K. Tooren.

Vr. Zo heeft hij om verraad hem ‘t leven afgesneên?

K. Neen.

Vr. Was ‘t om de vrijheid dan met kracht op ‘t hert te treden?

K. Reden.

Vr. Wat mist al ‘t vaderland bij ‘t korten van die draad?

K. Raad.

Vr. En brak men méér dan ‘t recht der vrijgevochten steden?

K. Eden.

Vr. Wat baart dit nu elk voelt hoe veel zijn dood ons schaadt?

K. Haat.

Vr. Wat moet men doen die met den Dwingeland samenzweren?

K. Weren.

Vr. Zou dan hun hoogmoed haast verwelken als het gras?

K. Ras.

Vr. Wat zal men Barnevelt, die ‘t juk zocht af te keren?

K. Eren.

Vr. Wat wordt de Dwingeland die ‘t recht te machtig was?

K. As.

Enkele andere hekeldichten zijn: Het stokske van Oldenbarnevelt en Geuzenvesper.

Een langer hekeldicht is Roskam.

*

Je kunt voor een leeslijst heel goed een aantal van deze hekeldichten lezen. Het treurspel Palamedes is een hekeldrama.

Als je de tragedie Gijsbrecht van Amstel uitkiest voor een leeslijst neem dan een goede uitgave met inleiding, er zijn ook bewerkingen van dit toneelwerk in hedendaags Nederlands uitgegeven.

Jacob Cats (1577 - 1660)

Jacob Cats werd in 1577 in Brouwershaven (Zeeland) geboren. Hij overleed in 1660 in het huis in Den Haag dat we nu het Catshuis noemen. Cats was een rijk man. Ook genoot hij veel aanzien: hij is raadpensionaris van Holland geweest. Maar zijn grootste bekendheid kreeg hij door zijn populaire voor iedereen uit het volk toegankelijke gedichten.

Enkele voorbeelden van zegswijzen die aan Cats’ werk zijn ontleend:

Al draagt een aap een gouden ring, het is en blijft een lelijk ding.

(‘ding’ = wezen)

Het puntje van mijn gauwe pen is ‘t felste wapen dat ik ken.

Overigens bracht hij de gedachte uit deze laatste regel niet erg in praktijk: hij was iemand die met alle winden mee waaide. Ooit was hij populair, men spreekt zelfs wel van ‘Catsbijbel’ - zijn (sterk moraliserende) werk werd aan tafel voorgelezen. Wat misschien nu nog van enige waarde is zijn verhalen op rijm als Het Spaens Heidinnetje en ook wel de emblematabundel: Sinne en Minnebeelden.